Welcome
  Δασοκομία-Δασοπονία

ΠΕΡΙΑΣΤΙΚΑ ΔΑΣΗ

Στα πλαίσια των αποφάσεων του Υπουργικού Συμβουλίου για την ανάδειξη των θεμάτων των Περιαστικών Δασών ορίστηκε από τον Υπουργό Γεωργίας κ. Γιώργο Ανωμερίτη η Επιτροπή Περιαστικών Δασών.

Το έργο της Επιτροπής αποσκοπεί στην ανάπτυξη, αναβάθμιση και προστασία των περιαστικών δασών σύμφωνα με τους κανόνες της αειφορικής ανάπτυξης, όπως αυτοί γενικότερα καθορίζονται σε διεθνείς συμφωνίες και όπως ειδικότερα καθορίζονται στην πράσινη βίβλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το αστικό περιβάλλον.

Πολιτική κατεύθυνση του Υπουργείου είναι η ανθρωποκεντρική και πολυκεντρική ανάπτυξη των δασών εκείνων που περιβάλλουν μεγάλα οικιστικά συγκροτήματα, για τα οποία αφού καταγραφούν οι υπάρχουσες υποδομές, θα μελετηθούν και θα σχεδιασθούν προγράμματα ανάπτυξης και διαχείρισης σε συνεργασία με Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης, μη Κυβερνητικούς Φορείς και Συνεταιριστικές Οργανώσεις.

Όπως είναι γνωστό, τα περιαστικά δασικά συγκροτήματα τα οποία έχουν υποστεί τις μεγαλύτερες καταστροφές από πυρκαγιές και άλλους παράγοντες, είναι τα μόνα στα οποία μπορούν εύκολα να καταφύγουν οι πολίτες μιας πόλης για ποικίλες δραστηριότητες, που οργανωμένα αυτά τα δασικά συστήματα μπορούν να προσφέρουν.

Η Επιτροπή η οποία θα προωθήσει πολιτικές και σχέδια για διαχείριση από τους πιο πάνω φορείς, χωρίς φυσικά μεταλλαγή του σημερινού ιδιοκτησιακού καθεστώτος, θα ολοκληρώσει την πρώτη φάση καταγραφής της παρούσας κατάστασης της συγκέντρωσης των επιμέρους μελετών που έχουν γίνει και της συνολικής θεώρησης των συστημάτων.

Πιλοτικά έγινε η καταγραφή σε συνεργασία με τη Δ/νση Αισθ. Δασών και Θήρας σε περιαστικά δάση πόλεων άνω των 5.000 κατοίκων με στόχο τελικό την καταγραφή όλων των περιαστικών δασών των Δήμων που δημιουργήθηκαν με το Νομ. “Ι. Καποδίστριας”.

ΠΙΝΑΚΑΣ Περιαστικών Δασών γύρω από οικισμούς με πληθυσμό Μεγαλύτερο των 5.000 κατοίκων εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης. (Word 6.0/95)

 

1. Ιστορικά

Μέχρι το τέλος του περασμένου αιώνα, ο περιβάλλων χώρος των αστικών κέντρων, των κωμοπόλεων και των χωριών της Ελλάδος ήταν γυμνός και άδενδρος και οι λόφοι της Αθήνας επίσης. Η πρώτη αναδασωτική προσπάθεια αρχίζει από τους Λόφους της Αθήνας στα 1877. Οι πρώτοι έλληνες δασολόγοι (Ωριγώνης, Βαλσαμάκης, Χλωρός, Σάμιος) ασχολήθηκαν κατά προτεραιότητα με το ζήτημα αυτό. Ο Βαλσαμάκης εγκατέστησε στα 1877 το πρώτο δασικό φυτώριο στην κοίτη του Ιλισσού (κοντά στο Ζάππειο) και άρχισε την αναδάσωση του Λόφου του Αρδιττού (γύρω από το Στάδιο) με χαλέπιο πεύκη.

Το εγχείρημα πέτυχε και ακολούθησε ο Λόφος του Λυκαβηττού από τη βόρεια πλευρά, στη θέση που σήμερα έχει το όνομα “Πευκάκια” εξ αιτίας αυτής της πρώτης αναδάσωσης. Ακολούθησαν ο Λόφος του Φιλοπάππου, το Άλσος του Παγκρατίου, το Δαφνί και άλλες περιοχές. Η κυριότερη δυσκολία ήταν η καλπάζουσα οικοπεδοποίηση και οι αξιώσεις κυριότητας που προέβαλαν διάφοροι ιδιώτες για τις εκτάσεις αυτές. (Ο Λόφος της Πνίκας είχε πουληθεί στον Αυστριακό Πρόξενο Προκές Οστέν).

Στις αρχές του αιώνα μας ο δασολόγος Π. Κοντός (Καθηγητής της Δασολογικής Σχολής, Ακαδημαϊκός και Γενικός Διευθυντής της Δασ. Υπηρεσίας μέχρι το 1940) εισήγαγε την ιδέα των προστατευτικών δασών σε περιοχές υπερκείμενες ή υποκείμενες των αστικών κέντρων και χωριών για την προστασία των εδαφών από τη διάβρωση, την κατολίσθηση και την προστασία κατοικημένων περιοχών από τις πλημμύρες. Η ιδέα αυτή θεσμοθετήθηκε στο Δασικό Κώδικα του 1929 και παραμένει σε ισχύ μέχρι σήμερα στα άρθρα 69, 70, 71, 72 του σημερινού Δασικού Κώδικα. Οι διατάξεις αυτές προβλέπουν την οριοθέτηση, το χαρακτηρισμό (την κήρυξη) περιοχών ως “προστατευτικών δασών” με απόφαση του Υπουργού Γεωργίας, την προστασία τους από τη βοσκή και την ξύλευση, την αναδάσωση όπου απαιτείται ώστε να αναπτυχθεί η κατάλληλη προστατευτική δασική βλάστηση και ταυτόχρονα αποτελούν την πρώτη κατηγορία περιοχών Ειδικής Προστασίας για την Ελλάδα. Η εφαρμογή του θεσμού άρχισε τη 10ετία του 1930, έδωσε σημαντικά αποτελέσματα και γενικά είχε επιτυχία. Σε πολλές περιπτώσεις ελήφθησαν μέτρα προστασίας και φυτεύθηκαν σημαντικές εκτάσεις, ακόμα και χωρίς να κηρυχθούν ως προστατευτικά δάση. Γυμνές και μέχρι βαθμού ερημοποίησης περιοχές, γύρω από κατοικημένες περιοχές πρασίνισαν, υποβαθμισμένα φυσικά δάση αναβαθμίστηκαν ή εγκαταστάθηκαν νέα τεχνικά δάση (δάση Καβάλας, Θεσσαλονίκης, Ιωαννίνων, Καλαβρύτων, Αλμυρού, Πολυγύρου κλπ.). Το μέτρο επεκτάθηκε και σε γειτονικές κατοικημένων περιοχών εκτάσεις χωρίς να σχετίζεται πάντα με την προστατευτική λειτουργία. Σήμερα τα δάση αυτά αποτελούν το φυσικό διάκοσμο πολλών πόλεων και χωριών μας, απέκτησαν αισθητική και οικολογική αξία. Ορισμένα κηρύχθηκαν ως “αισθητικά δάση” (Καβάλα, Καλάβρυτα, Φάρσαλα, Αλμυρός, Μύτικας, Ξυλόκαστρο) ή υπάρχουν αιτήματα να κηρυχθούν ως αισθητικά (Πολύγυρος, Θεσ/νίκη) ή ακόμα εντάχθηκαν σε περιοχές του δικτύου NATURA και αποτελούν σημαντικές περιοχές για τα πουλιά (Αλμυρός, Καλάβρυτα).

 

2. Ηλικία και Σύνθεση:

Τα περισσότερα από τα περιαστικά δάση είναι κατά μέσον όρο ηλικίας 60 ετών και συντίθενται από θερμόβια κωνοφόρα (κατά κανόνα τραχεία πεύκη, χαλέπιο πεύκη, αειθαλές κυπαρίσσι).

 

3. Ιδιοκτησιακή κατάσταση:

Από ιδιοκτησιακή κατάσταση τα περιαστικά δάση εμφανίζονται συνήθως αμιγή, και έχουν την εξής σύνθεση:

  • Δημόσια 103.347 στρ. 68,80%
  • Δημοτικά 23.174 στρ. 15,43%
  • Μοναστηριακά 350 στρ. 0,23% Δασικού χαρακτήρα εκτάσεις
  • Ιδιωτικά 5.322 στρ. 3,54%
  • Διακατεχόμενα 18.000 στρ. 11,98%

Υπάρχουν και περιπτώσεις που η συνέχειά τους διασπάται από την παρουσία αγροτικών ή άλλου είδους εκτάσεων και υπάρχουν προβλήματα στη διαχείρισή τους.

 

4. Έκταση

Η συνολική έκταση των περιαστικών δασών είναι 150.193 στρ. από τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί μέχρι σήμερα.

 

 

 

ΠΟΣΟΣΤΟ

 

Αριθμός

Έκταση

Σε αριθμό

Σε έκταση

- Τεχνικά περιαστικά δάση

- Φυσικά περιαστικά δάση

- Μικτά

73

24

12

96.002

20.678

33.513

66,97

22,01

11,0

63,91

13,76

22,31

 

 

 

 

 

Η Επιτροπή που συστήθηκε με απόφαση του Υπουργού Γεωργίας κ. Γ. Ανωμερίτη για την μελέτη των περιαστικών δασών

Επισημαίνει:

1. Την έλλειψη νομικού καθορισμού των περιαστικών δασών.

2. Την έλλειψη νομικού πλαισίου διαχείρισης των δασών αυτών.

3. Την ανεπάρκεια των υφισταμένων τεχνικών προδιαγραφών περί των επιτρεπτών, αναγκαίων και ανεκτών περιβαλλοντικά επεμβάσεων στα δάση αυτά.

4. Την ανάγκη αειφορικής διαχείρισης των περιαστικών οικοσυστημάτων με σκοπό την αειφορία των πολλαπλών χρήσεων των δασών αυτών.

Ειδικότερα: για τα περιαστικά δάση του Μητροπολιτικού Κέντρου πέραν των ανωτέρω επισημαίνει:

α. Την έλλειψη ακριβούς γνώσης και καταγραφής του αντικειμένου και των δυνατοτήτων και αντοχών συγκεκριμένων τόπων και οικοσυστημάτων.

β. Την ύπαρξη πολλών εμπλεκομένων φορέων (Συνδέσμων Ο.Τ.Α., Δήμων κλπ.) οι οποίοι με προγραμματικές συμβάσεις επεμβαίνουν στα περιαστικά οικοσυστήματα.

γ. Το γεγονός ότι με το 3ο Κ.Π.Σ. το 70% των εισροών για τα δάση θα περιέλθουν στους Ο.Τ.Α. και τους φορείς τους.

Ύστερα από αυτά η Επιτροπή

προτείνει:

1. Να καθοριστεί νομικά η έννοια του περιαστικού δάσους και το πλαίσιο διαχείρισής του.

2. Να συνταχθούν τεχνικές προδιαγραφές οι οποίες με βασική αρχή την αειφορία των πολλαπλών χρήσεων των περιαστικών οικοσυστημάτων να καθορίσουν με λεπτομέρεια τις επιτρεπτές επεμβάσεις και το μέγεθός τους καθώς και το περιεχόμενο των μελετών που τα αφορούν.

3. Να καταγραφούν όλα τα περιαστικά δάση των Δήμων.

Ειδικότερα για τα περιαστικά δάση της Αθήνας πέραν των ανωτέρω προτείνεται:

4. Να συγκεντρωθούν όλες οι μελέτες που έχουν συνταχθεί από διάφορους φορείς, να αξιολογηθούν και να συμπληρωθούν.

5. Να συνταχθεί ένα συνολικό σχέδιο διαχείρισης (Master Plan) το οποίο αφού καταγράψει λεπτομερώς τις υπάρχουσες ανάγκες και δυνατότητες και αφού λάβει υπόψη τις υφιστάμενες μελέτες θα προτείνει τις αναγκαίες και επιτρεπτές δράσεις για κάθε περιοχή. Οι προτάσεις του σχεδίου αυτού θα είναι σεβαστές από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.

6. Να οργανωθεί η επικοινωνιακή πολιτική μεταξύ του Υπουργείου, των Δήμων και των εμπλεκομένων φορέων προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν όλοι για τη σημασία των περιαστικών δασών.

7. Επισημαίνεται η ανάγκη συνεργασίας επιστημόνων όλων των βιολογικών ειδικοτήτων, (δασολόγων, περιβαλλοντολόγων, οικολόγων, ορνιθολόγων, αρχιτεκτόνων τοπίου), προκειμένου να αντιμετωπισθεί συνολικά η διαχείριση των περιαστικών δασών.

8. Τέλος να εξετασθεί η δυνατότητα και η σκοπιμότητα δημιουργίας ενός φορέα διαχείρισης των περιαστικών δασών ο οποίος θα εφαρμόσει τις παραπάνω αναγκαιότητες και προϋποθέσεις και θα συντονίσει το έργο όλων των εμπλεκομένων φορέων.

9. Προτείνεται ως πρώτο μέτρο η ανάδειξη ενός συμβούλου διαχείρισης των εισροών για το 3ο Κ.Π.Σ. ο οποίος θα φροντίσει για την ιεράρχηση των επεμβάσεων της διαχείρισης των εισροών και των πόρων καθώς και των επεμβάσεων κατά τόπο και χρόνο με στόχο την αειφορία των ευκολιών των περιαστικών δασών.

 

Ο Πρόεδρος της Επιτροπής

 

 

Δημήτρης Δέπος